साझा यातायात अब पूर्ण डिजिटल बन्दै, देशभर सेवा विस्तार गर्ने तयारी

काठमाडौं । सार्वजनिक यातायातलाई प्रविधिमैत्री, सुरक्षित र व्यवस्थित बनाउँदै साझा यातायातले सेवा विस्तारको नयाँ योजना अघि सारेको छ। संस्थाले डिजिटल टिकटिङ, अनलाइन बुकिङ र डिजिटल भुक्तानी प्रणाली विस्तार गर्नुका साथै काठमाडौं उपत्यकाबाहिर पनि सेवा पुर्‍याउने तयारी गरेको हो।

साझा यातायातका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) भूपेन्द्र अर्यालका अनुसार संस्थाको मुख्य उद्देश्य अधिकतम नाफा कमाउनु नभई सर्वसाधारणलाई सुरक्षित, भरपर्दो र सहज सार्वजनिक यातायात सेवा उपलब्ध गराउनु हो।

वि.सं. २०१८ सालमा तत्कालीन सहकारी ऐनअन्तर्गत स्थापना भएको साझा यातायातले विभिन्न उतारचढाव पार गर्दै सार्वजनिक यातायात क्षेत्रमा आफ्नो छुट्टै पहिचान बनाएको छ।

डिजिटल टिकटिङदेखि अनलाइन भुक्तानीसम्म

साझा यातायातले परम्परागत टिकट प्रणालीलाई क्रमशः डिजिटल प्रणालीमा रूपान्तरण गर्दैछ। अहिले पीओएस मेसिनमार्फत डिजिटल टिकटिङ सुरु भइसकेको छ भने बैंकिङ कार्ड, अनलाइन बुकिङ तथा डिजिटल भुक्तानीलाई थप विस्तार गर्ने तयारी भइरहेको छ।

डिजिटल प्रणालीले नगद कारोबार घटाउनुका साथै टिकट नलिने वा नदिने प्रवृत्तिबाट हुने आम्दानी चुहावट नियन्त्रण र कारोबारमा पारदर्शिता बढाउन सहयोग गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।

बस सञ्चालनलाई प्रभावकारी बनाउन साझाले कन्ट्रोल रुममार्फत गाडीको गति, सञ्चालन अवस्था तथा अन्य गतिविधि निगरानी गर्ने प्रणालीसमेत प्रयोग गरिरहेको छ।

१११ बस सञ्चालनमा, थप ५० विद्युतीय बस ल्याउने योजना

साझा यातायातका अनुसार हाल संस्थासँग १११ वटा बस छन्। अब सेवा विस्तारका लागि थप ५० वटा विद्युतीय बस सञ्चालनमा ल्याउने योजना अघि बढाइएको छ।

नयाँ बसमार्फत यात्रुलाई थप आरामदायी र सुविधाजनक यात्रा उपलब्ध गराउने संस्थाको लक्ष्य छ। विद्युतीय बसको विस्तारले सार्वजनिक यातायातलाई वातावरणमैत्री बनाउनसमेत योगदान पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।

उपत्यकाबाट देशभर सेवा विस्तार

साझा यातायातले आफ्नो सेवा काठमाडौं उपत्यकामा मात्र सीमित नराख्ने भएको छ। प्रदेश तथा देशका अन्य प्रमुख क्षेत्रमा समेत सेवा विस्तारका लागि तयारी भइरहेको सीईओ अर्यालले बताएका छन्।

स्थानीय तहसँग सहकार्य र साझेदारी गरेर नयाँ रुटमा सेवा सञ्चालन गर्ने नीति साझाले लिएको छ। ललितपुरका पर्यटकीय क्षेत्रमा केही माइक्रो बस सञ्चालन गर्ने योजना पनि अघि सारिएको छ।

रात्री सेवामा पनि विस्तार

यात्रुलाई रातको समयमा सुरक्षित सार्वजनिक यातायातको विकल्प उपलब्ध गराउन साझा यातायातले रात्रिकालीन सेवा सञ्चालन गरिरहेको छ।

काठमाडौं महानगरपालिका, ललितपुर महानगरपालिका, बूढानीलकण्ठलगायत स्थानीय तहसँगको सहकार्यमा राति ८ बजेदेखि ११ बजेसम्म विभिन्न रुटमा सेवा सञ्चालन गरिएको संस्थाले जनाएको छ।

नागढुंगादेखि विमानस्थल तथा लगनखेलदेखि बूढानीलकण्ठतर्फ लक्षित रुटमा सञ्चालन गरिएको रात्रि सेवाले रातको समयमा सार्वजनिक यातायातको पहुँच बढाउने अपेक्षा गरिएको छ।

नाफाभन्दा सेवामा जोड

साझा यातायातलाई निजी क्षेत्रका नाफामुखी यातायात कम्पनीसँग मात्र तुलना गर्न नहुने अर्यालको भनाइ छ।

सार्वजनिक यातायात राज्यको दायित्वसँग जोडिएको क्षेत्र भएकाले कठिन परिस्थितिमा समेत सेवा निरन्तर राख्नु संस्थाको जिम्मेवारी भएको उनले बताएका छन्।

साझाले अपाङ्गता भएका यात्रु, ज्येष्ठ नागरिक तथा विद्यार्थीलाई विभिन्न छुट तथा सहुलियत दिँदै आएको छ। ७० वर्ष पुगेका ज्येष्ठ नागरिकलाई निःशुल्क तथा विद्यार्थीलाई ५० प्रतिशत छुटमा सेवा दिइरहेको संस्थाले जनाएको छ।

यसकारण साझाको मूल्यांकन केवल नाफा–घाटाबाट नभई सर्वसाधारणलाई उपलब्ध गराएको सेवा, सुरक्षा र निरन्तरताका आधारमा गर्नुपर्ने अर्यालको धारणा छ।

व्यवस्थापकीय संकटबाट नयाँ चरणमा

साझा यातायातले विगतमा व्यवस्थापकीय कमजोरी, कर्मचारी व्यवस्थापन र राजनीतिक हस्तक्षेपलगायत चुनौती सामना गरेको थियो। केही समय संस्थाले तरलता संकटसमेत भोग्यो।

तर २०६८ सालमा १६ वटा बसबाट पुनः सेवा विस्तार सुरु गरेको संस्था अहिले १११ वटा बससम्म पुगेको छ। यसलाई संस्थाले आफ्नो पुनरुत्थान र विस्तारको महत्वपूर्ण चरणका रूपमा लिएको छ।

सहकारी मोडलमा नीतिगत चुनौती

साझा यातायात सहकारी अवधारणाबाट स्थापना भए पनि यसको मुख्य कार्य सार्वजनिक यातायात सञ्चालन गर्नु हो। सहकारी क्षेत्र र यातायात क्षेत्रको नियमन फरक संरचनाबाट हुने भएकाले कतिपय नीतिगत तथा प्राविधिक विषयमा समस्या आउने गरेको संस्थाको भनाइ छ।

साझालाई सामान्य बचत तथा ऋण सहकारीको दृष्टिकोणबाट मात्र नभई सार्वजनिक यातायातको विशेष प्रकृतिअनुसार हेर्नुपर्ने र आवश्यक परे छुट्टै संस्थागत मोडल विकास गर्नुपर्ने अर्यालले बताएका छन्।

यसका लागि सरकार, सम्बन्धित मन्त्रालय, स्थानीय तह र अन्य सरोकारवालाबीच थप छलफल आवश्यक रहेको उनको भनाइ छ।

‘हरेक सहकारीले बस चलाउनु जोखिमपूर्ण’

स्थानीय सहकारीले केही वटा बस खरिद गरेर तत्काल नाफा कमाउने उद्देश्यले यातायात सञ्चालन गर्दा जोखिम उच्च हुने अर्यालको भनाइ छ।

सार्वजनिक यातायातमा लगानीको प्रतिफल तत्काल प्राप्त नहुने भएकाले बचतकर्ताको रकम परिचालन गर्नुअघि पर्याप्त अध्ययन आवश्यक हुने उनले बताएका छन्।

नयाँ–नयाँ संस्था थप्नुको सट्टा स्थानीय सरकार, सहकारी तथा अन्य संस्थाले साझा यातायातसँग सहकार्य र साझेदारी गरेर सेवा विस्तार गर्न सक्ने उनको धारणा छ।

निजी क्षेत्रसँग सहकार्यमा जोड

साझा यातायातले निजी क्षेत्रलाई प्रतिस्पर्धीका रूपमा मात्र नहेर्ने जनाएको छ। सार्वजनिक यातायातलाई सुरक्षित, पारदर्शी र प्रविधिमैत्री बनाउन निजी यातायात व्यवसायीलाई समेत डिजिटल प्रणालीतर्फ लैजानुपर्ने संस्थाको धारणा छ।

टिकट लिने–दिने संस्कारको विकासले यात्रु र यातायात व्यवसायी दुवैलाई फाइदा पुग्ने साझाको बुझाइ छ।

स्थानीय सरकारसँग साझेदारी गर्दै सार्वजनिक यातायातको सेवा विस्तार गर्न संस्था खुला रहेको अर्यालले बताएका छन्।

अबको लक्ष्य : डिजिटल र देशव्यापी ‘साझा’

डिजिटल टिकटिङ, अनलाइन बुकिङ, डिजिटल भुक्तानी, विद्युतीय बस, रात्रिकालीन सेवा तथा स्थानीय तहसँगको साझेदारीलाई आधार बनाएर साझा यातायातले आगामी दिनमा सेवा विस्तार गर्ने योजना अघि सारेको छ।

काठमाडौं उपत्यकामा स्थापित विश्वासलाई देशका अन्य क्षेत्रमा विस्तार गर्दै सुरक्षित, भरपर्दो र प्रविधिमैत्री सार्वजनिक यातायातको विकल्प निर्माण गर्ने साझाको लक्ष्य छ।

तर सेवा विस्तारसँगै आर्थिक रूपमा दिगो सञ्चालन, विद्युतीय बसका लागि आवश्यक चार्जिङ पूर्वाधार, दक्ष जनशक्ति र देशभर समानस्तरको सेवा कायम गर्नु संस्थाका लागि मुख्य चुनौती हुने देखिन्छ।