राजनीतिमा तेस्रोलिंगी नेतृत्व: देशभर कस्तो रह्यो उपस्थिति र चुनावी नतिजा ?

काठमाडौँ । नेपालको संसदीय निर्वाचन इतिहासमा यसपटक एउटा फरक र शक्तिशाली पदचाप सुनिएको छ। लैङ्गिक तथा यौनिक अल्पसङ्ख्यक (तेस्रोलिंगी) समुदायको नेतृत्वमा स्थापित समावेशी समाजवादी पार्टीले देशभर आफ्नो राजनीतिक उपस्थिति बलियोसँग दर्ज गराउन सफल भएको छ।

पहिलो संविधानसभा सदस्य सुनिल बाबु पन्त संरक्षक रहेको र नुमा लिम्बु (चञ्चला) ले नेतृत्व गरेको यस दलले सीमित स्रोत-साधन र सामाजिक अवरोधका बीच पनि उत्साहजनक जनमत प्राप्त गरेको छ।

चुनावी अंकगणित: थोरै समय, ठुलो प्रभाव

निर्वाचन आयोगको अन्तिम विवरण अनुसार, निर्वाचनको मुखैमा दर्ता भएको यस दलले समानुपातिकतर्फ देशभरबाट १ हजार ३९७ मत प्राप्त गरेको छ। प्रत्यक्षतर्फ ६ वटा निर्वाचन क्षेत्रमा उम्मेदवारी दिएको यस दलले १५९ क्षेत्रमा उम्मेदवार उठाउन नसके पनि समानुपातिकतर्फ भने हिमाल, पहाड र तराईका लगभग सबै जिल्लाबाट मत पाएको छ।

कुन प्रदेशमा कस्तो रह्यो उपस्थिति?

१. कोशी प्रदेश: सबै जिल्लामा पदचाप कोशी प्रदेशका सबै निर्वाचन क्षेत्रबाट मत प्राप्त हुनु यस दलका लागि ठुलो उपलब्धि मानिएको छ।

• ताप्लेजुङ, पाँचथर र इलाम: क्रमशः ११, १८ र ३३ मत।
• झापा र मोरङ: झापाका ५ वटै क्षेत्रबाट ४७ मत र मोरङका ६ वटै क्षेत्रबाट ८६ मत प्राप्त भएको छ। मोरङ ४ मा पार्टी अध्यक्ष नुमा लिम्बु स्वयं प्रत्यक्ष उम्मेदवार थिइन्।
• सुनसरी र ओखलढुङ्गा: सुनसरीमा ५६ र ओखलढुङ्गामा ५१ मत प्राप्त भएको छ।

२. मधेश प्रदेश: बारामा उच्च आकर्षण मधेशका जिल्लाहरूमा पनि समावेशी समाजवादी पार्टीले आफ्नो प्रभाव देखाएको छ।

• बारा: निर्वाचन क्षेत्र नं. १ बाट मात्रै ६६ मत प्राप्त भएको छ।
• सप्तरी र सिराहा: क्रमशः ३७ र २७ मत।
• चुनौती: सर्लाही ४ र पर्सा ४ मा भने दलले ‘शून्य मत’ प्राप्त गरेको छ, जसले केही क्षेत्रमा अझै संगठन विस्तारको आवश्यकता देखाउँछ।

३. बागमती र काठमाडौँ उपत्यका: राजधानी काठमाडौँका १० वटै क्षेत्रबाट मत प्राप्त भएको छ। काठमाडौँ १ मा सुरेन्द्र पाण्डे र क्षेत्र नं. १० मा पूर्णचन्द्र पौडेल प्रत्यक्ष उम्मेदवार थिए। काभ्रे क्षेत्र नं. १ मा विनोद लामा (कोनिका) को उम्मेदवारीले पनि विशेष चर्चा पाएको थियो।

४. गण्डकी र लुम्बिनी प्रदेश:

• मुलुकको दुर्गम मुस्ताङ र म्याग्दी: मुस्ताङबाट २ र म्याग्दीबाट २२ मत प्राप्त भएको छ।
• लुम्बिनी: रुपन्देही २ मा देवेन्द्र बहादुर खत्री (मधु) को उम्मेदवारीसँगै लुम्बिनीका प्राय: सबै जिल्लाबाट मत संकलन भएको छ। बर्दियाका दुवै क्षेत्रबाट २८ मत प्राप्त भएको छ।

५. कर्णाली र सुदूरपश्चिम: भौगोलिक विकटताका बाबजुद कर्णालीको सल्यानमा ११ र सुदूरपश्चिमको बझाङमा १५ तथा बैतडीमा ११ मत प्राप्त भएको छ। डोल्पा र मुगुमा भने मत प्राप्त हुन सकेन।

सङ्घर्ष र पहिचानको नयाँ यात्रा

जेनजी आन्दोलनपछिको राजनीतिक परिवेशमा सीमान्तकृत समुदायले आफ्नै दलमार्फत चुनावमा होमिनु आफैँमा चुनौतीपूर्ण थियो। तर, प्राप्त मत परिणामले के स्पष्ट पारेको छ भने— अब तेस्रोलिंगी समुदाय केवल भोटर मात्र होइनन्, उनीहरू निर्णायक नेतृत्वकर्ताका रूपमा स्थापित हुन तयार छन्।

शून्य मतदेखि ६६ मतसम्मको यो यात्राले नेपाली राजनीतिमा समावेशी लोकतन्त्रको नयाँ परिभाषा लेखेको छ। सामाजिक विभेद र संरचनात्मक जटिलता चिर्दै अघि बढेको यो दलको उपस्थिति आगामी दिनमा नेपाली राजनीतिको एउटा महत्त्वपूर्ण हिस्सा बन्ने देखिन्छ।