प्रेमचन्द्र झाद्वारा लिखित यो लेख निकै मार्मिक, गम्भीर र विचारोत्तेजक छ। यो केवल एक दुखद घटनाको टिप्पणी मात्र नभएर, हाम्रो राज्य व्यवस्थाको असफलतामाथि गरिएको एक निर्मम प्रहार र नागरिकको आत्मसम्मानको पक्षमा वकालत गर्ने सशक्त दस्तावेज हो।
यस लेखका केही मुख्य पक्षहरूलाई यसरी बुझ्न सकिन्छ:
१. ‘राज्य’ को वास्तविक परिभाषा:
लेखकले राज्य भनेको केवल ठूला भवन, सडक वा सरकारी तथ्याङ्क होइन, बरु नागरिकले “म सुरक्षित छु” भन्ने महसुस गर्ने वातावरण हो भन्ने कुरामा जोड दिएका छन्। यो राज्यको अभिभावकीय भूमिकामाथिको प्रश्न हो।
२. निराशाको अन्तिम विन्दु:
एउटा नागरिकले आत्मदाह गर्नु केवल व्यक्तिगत त्रासदी नभएर, राज्यप्रतिको “अन्तिम निराशा” हो। जब न्याय पाइने, सुनिने र बाच्ने सबै ढोकाहरू बन्द हुन्छन्, तब मानिसले अन्तिम विकल्पका रूपमा यस्तो कठोर निर्णय लिन्छ। यो व्यवस्थाको गम्भीर असफलता हो।
३. प्रणालीगत समस्या:
लेखकले सरकारी कार्यालयहरूको ढिलासुस्ती, फाइल लुकाउने प्रवृत्ति, दलालतन्त्र र पहुँचको आधारमा मात्र न्याय पाइने विडम्बनालाई छर्लङ्ग पारेका छन्। राज्यको प्रक्रिया नै नागरिकका लागि ‘बन्दी’ जस्तो बनेको यथार्थ यहाँ उजागर भएको छ।
४. समाधानको बाटो:
लेखकले केवल आलोचना मात्र गरेका छैनन्, बरु विश्वका सफल राष्ट्रहरूको उदाहरण दिँदै “नागरिकमैत्री राज्य” निर्माणको खाका पनि प्रस्तुत गरेका छन्:
-
नागरिकलाई ‘सेवाग्राही’ नभएर ‘राज्यको मालिक’ मान्ने संस्कार।
-
प्रशासनिक प्रक्रियाको सरलीकरण र पारदर्शिता।
-
नागरिकको गुनासो सुन्ने र तत्काल समाधान गर्ने प्रभावकारी संयन्त्र।
५. गणेश नेपालीप्रति सम्मान र सरकारको दायित्व:
लेखकले दिवंगत गणेश नेपालीप्रति भावपूर्ण श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्दै उनको परिवारको शिक्षा, भरणपोषण र सुरक्षाको ग्यारेन्टी गर्न राज्यलाई आग्रह गरेका छन्। यो केवल मानवीय संवेदना मात्र नभएर राज्यको संवैधानिक दायित्व पनि हो।
निष्कर्ष:
यो लेखले प्रश्न गर्छ— “के हामी अर्को नागरिकलाई निराशाको खाडलमा धकेल्न तयार छौँ?” यो प्रश्न वर्तमान सरकार, कर्मचारीतन्त्र र हामी हरेक नागरिकको चेतनामाथि गरिएको प्रहार हो।
तपाईंको विचारमा, यस किसिमको दुखद घटना दोहोरिन नदिन आजको मितिमा राज्यले तत्काल चाल्नुपर्ने सबैभन्दा महत्वपूर्ण कदम के हुनुपर्छ? के केवल ‘प्रणालीगत सुधार’ मात्र पर्याप्त छ, वा नागरिकको मानसिकतामा पनि परिवर्तन आवश्यक छ?
